web analytics
خانه » اوتیسم » اوتیسم ( تعریف ، علت ، علائم ، درمان )

اوتیسم ( تعریف ، علت ، علائم ، درمان )

رادیو 2

مصاحبه ی زنده ی مدیر دبستان پرورش مجید قربانی با صدای جمهوری اسلامی ایران مرکز گلستان در برنامه ی برنامه ی سلامت باشید با موضوع اوتیسم

صبح دوشنبه

۱۳۹۴/۰۹/۱۶

بخشی از مصاحبه ی مجید قربانی مدیر دبستان پرورش در رادیو گرگان راجع به اوتیسم ( تعریف ، علت ، علائم ، درمان)

طبق تعریف ، اوتیسم یک اختلال نورولوژیک (مغزی) با علائم روانشناختی است که باعث اختلال در تعاملات اجتماعی و درک دنیای اطراف میشود.معمولا در ۳ سال اول زندگی کودک بروز میکند ، ولی حمله زودرس آن می تواند قبل از ۶ ماهگی خودش را نشان دهد.

همانطور که گفتیم اوتیسم اختلال در رشد مغز است. مغز از سلول های عصبی بیشماری تشکیل شده ،در مغز کودکان اوتیستیک موضوع کمی متفاوت است، به این صورت که در بعضی از مناطق مغز این کودکان ،سلول های عصبی ارتباطات بیشتری دارند و در بعضی مناطق ، ارتباطات کمتر هستند.

با استفاده از تکنولوژی های جدید اسکن و MRI و انجام آزمایشات مختلف و مشاهده ی علائم این اختلال می توان به تشخیص رسید.

امکان دارد تشنج ، صرع و یا پرتحرکی هم همراه اوتیسم دیده شود که آن ها هم باید درنظر گرفته شده و تحت درمان قرار بگیرند.

عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز این اختلال نقش دارند.

در بعضی از والدین علائمی از اوتیسم مشاهد می شود.

از مهم ترین عوامل محیطی اوتیسم :

سن بالای والدین ، حتی پدر بالای ۵۰سال( بعلت آسیب به اسپرم )

عفونت های مادر در دوران بارداری مثل سرخجه

خونریزی ها

کمبود مواد غذایی و ویتامین ها

بیماری های مادر مثل دیابت در دوران بارداری

مصرف مواد مثل الکل

آلودگی هوا از نظر فلزات سنگین مثل سرب

اشعه ها ، تلفن های موبایل که هنوز ثابت نشده اند.

آنچه که پیداست زندگی صنعتی باعث افزایش این اختلال شده.

به طور کلی علائم در سه گروه اصلی تقسیم میشوند. شما یک مثلثی را در نظر بگیرید که در راس آن علائمی قرار دارند که در گروه روابط اجتماعی و معاشرت با دیگران است، یک گوشه ی آن علائمی که درگروه ارتباطی قرار می گیرند مثل عدم تماس چشمی و پاسخ ندادن به اسم خودشان و گوشه ی بعدی مسائل رفتاری مثل رفتارهای تکرارشونده و وابستگی افراطی به اشیاء.

  • اختلال در تعاملات اجتماعی و مهارت های ارتباطی که هسته ی مرکزی مشکل در اوتیسم است.

میدانیم که علاوه بر برقراری ارتباط ، حفظ این ارتباط و توسعه و بسط ارتباطات بین فردی نیز مهم است. این افراد در تمامی این مراحل ضعف شدید دارند.

ارتباط فرآیند ارسال و دریافت پیام است. به مظور برقراری ارتباط حداقل ۲ نفر باید بر یکدیگر ، تاثیر متقابل بگذارند.

ارتباط یا کلامی ست یا غیر کلامی.

۷۰ درصد پیام ها توسط ارتباطات غیرکلامی یا همان زبان بدن body language و تماس چشمی منتقل می شوند و ۳۰ درصد با کلام.

زبان بدن شامل ژست ها ، حرکات دست ها و بدن ، حالات چهره ، نحوه ی ایستادن و نشستن و کلیه ی حرکاتی که بطور ناخودآگاه و نیمه آگاه انجام میشود، است.

در ارتباط کلامی و حرف زدن علاوه بر زبان (یعنی آنچه که گفته می شود) پیرا زبان هم مهم است. پیرا زبان به نحوه ی بیان گفته ها اطلاق می شود . ( سرعت ، ریتم گفتار ، زیر و بمی و بلندی صدا ) که اطلاعات هیجانی را منتقل می کنند.

افراد اوتیستیکی که تکلم دارند در پیرا زبان مشکل دارند.

  • یکی دیگر از مشکلات این افراد آماده سازی و خاتمه دادن به گفتگو است.بعبارتی سر صحبت را وا کردن و چگونه پایان دادن گفتگو که باعث اتمام رضایت بخش مکالمه بشود.

Emotional intelligence

  • نقص در هوش هیجانی نیز بصورت

عدم درک احساسات خود ، ابراز احساس و عقیده ، دفاع از خود ، خود کنترلی ، درک احساسات دیگران ، همدلی ، انعطاف پذیری ، رفتار مناسب به هنگام تغییر شرایط ، مقاومت در برابر وقایع نامطلوب و شرایط استرس زا ، شاد کردن خود و دیگران ، در این افراد دیده میشود.

 

درخود ماندگی ،تنهایی و علاقه به انجام امورات در خلوت ، عدم شرکت در گروه ها و تیم های ورزشی و مهمانی ها ،از دیگر علائم اختلال در روابط اجتماعی ایست.

  • نداشتن ترس و حس خطر
  • عدم تماس چشمی و یا تماس چشمی بسیار کم که اصلا نگات نمیکنند.
  • اختلال در گفتار و زبان بصورت پژواک گویی و تکرار کلمات و گفتار نامناسب
  • عدم استفاده از ضمایر نامناسب . مثلا میگه علی آب می خواد
  • عدم درک جملات ( شوخی ، کنایه ، ضرب المثل و این چیزا) مثلاوقتی بهش میگی حرفتو بیرون بریز = تف میکند
  • تاخیر در روند رشدی (دیر نشستن ، دیر حرف زدن، دیر راه افتادن و… )

مثلا یک نوزاد باید تا ۲ ماهگی گردن بگیرد یا تا ۷ ماهگی بنشیند که گروهی از این کودکان در این موارد تاخیر دارند.

باز هم تاکید میکنم این علائم در کودکان اوتیستیک مختلف ، متفاوت خواهد بود.

  • وابستگی شدید به اشیاء و مقاومت نسبت به هرگونه تغییر،جمع آوری اشیاء بی ارزش ، علاقه به یک پتو و بالش و خوابیدن در یک نقطه ی خاص از منزل
  • توجه افراطی به جزئیات و عدم توجه به کل( مثلا در یک تابلوی بزرگ به اون نقطه ی کوچکی از تابلو دقت می کنه)
  • الگوهای رفتاری تکراری ، حرکات کلیشه ای مثل بال بال زدن تکان دادن دست ها ، طی کردن چندین باره ی یک مسیر
  • خنده و گریه ی بی جهت ، غشغرق
  • خیره شدن به وسایل در حال چرخش مثل ( لباس شویی روشن ، پنکه ، چرخ ماشین ها )
  • ردیف کردن اسباب بازی ها و یا اشیاء
  • اختلالات رفتاری شدید کودکان اوتیستیک  ،گاهی آسیب زدن به خود (مثل کوبیدن سر به زمین) آسیب به دیگران
  • حساسیت های حسی نامعمول دارند مثلا

در حس لامسه ی پرکار دوست ندارند بغل گرفته شوند و یا نوازش بشنوند ، کلاه یا لباس زیر چسبناک نمی پوشند، از رفتن زیر دوش حمام به شدت اجتناب می کنند.سلمانی و مسواک زدن و ناخن گرفتن را هم دوست ندارند. در حس لامسه ی کم کار خودشان را گاز می گیرند یا روی زمین میزنند

 

در حس شنوایی پرکار بعلت ترس از صداها گوش خودشان را میگیرند ،در مجالس بخاطر صدا شرکت نمیکنند.

در حس شنوایی کم کار ،نزدیک کردن گوش به بلندگوها ، زیاد کردن صدای تلویزیون در آنها دیده میشوند.

 

در حس چشایی پرکار هرزه خواری و نشخوار کردن و در حس چشایی کم کار،خوردن غذاهای بسیار تند دیده می شود.

در حس بویایی

کودکانی که حس بویایی پرکار دارند از رفتن به توالت اجتناب می کنند و بالعکس در حس بویایی کم کار، بو کردن افراد مختلف بو کردن اشیاء و هرچیزی که گیر می آورند، مشاهده میشود.

 

اشکالات در حس عمقی و وستیبولار بصورت :

دست و پا چلفتی بودن ، مشکل در حرکات gross و حرکات fine ، سقوط از ارتفاع وجود دارد.

اختلال در تعادل ،عدم هماهنگی بین چشم و دست مثلا حین خواندن سطر کتاب را گم می کنند

عدم استفاده از سرسره ، تاب ، چرخ و فلک ، دوچرخه سواری

 

 

  • از دیگر علائم این کودکان اختلال در بازی های نمادین و باقاعده و گروهی است وهمچنین نحوه ی استفاده از اسباب بازی ها. یک کودک عادی از تولد تا ۲ سالگی بازی تمرینی دارد. مثل تکان دادن پا، تولید صداها و یا ساختن برج با مکعب

از ۲ تا ۷ سالگی بازی های نمادین داره مثلا از چوب جارو بعنوان اسب استفاده می کند یا به عروسکش غذا میدهد.

از۷ سالگی به بعد بازی های با قاعده شروع می شود که از ویژگی های آن وجود رقابت بین بازیکنان و وجود مقرراتی که باید رعایت شود.

 

اضطراب شدید در افراد اوتیستیک بسیار شایع می باشد.

اضطراب جهت برقراری ارتباط ، حضور در جمع ، بطور کلی بخاطر تعاملات اجتماعی با دیگران و اینکه در معرض داوری دیگران قرار بگیرد، در نتیجه عزت نفس آنها هم کم شده و این خود سبب اختلالات بیشتر رفتاری در آنها می شود.

عزت نفس یعنی نگرشی که نسبت به خودمان داریم یا احساس ارزشمند بودن.

دادن مسئولیت و آماده کردن آنها برای استقلال (استقلال و عزت نفس ارتباط عمیقی با یکدیگر دارند) احترام به تفاوت های فردی آنها ، تشویق نمودن شان باعث افزایش عزت نفس میشود.

در حمله ی زودرس اوتیسم که معمولا قبل از ۶ ماهگی رخ می دهد علائم به این صورت دیده می شود :

  • عدم تماس چشمی نوزاد با مادر یا تماس چشمی ضعیف
  • بی تفاوتی نسبت به حضور والدین
  • عدم واکنش نسبت به نور و سروصدای زیاد
  • رفتارهایی مثل بازی کردن با مو یا صورت مادر هنگام شیر خوردن ندارند.
  • عدم لبخند اجتماعی
  • ایماء و اشاره را یاد نمیگیرند. بای بای کردن و یا نه گفتن با سر که اولین علامات هستند را ندارند.
  • قان و قون ندارند. نوزاد عادی از ۳ تا ۶ ماهگی باید بتواند قان و قون کند . قبل از آن صداهایی مثل زوزه ی گرگ از خودش تولید کند که این نوزادان ندارند.
  • ۹ماهگی باید اولین کلمه رو بگوید.
  • ۱۸ماهگی جملات دوتا کلمه ای امری بگوید : آب بده ، بابا بیا . حدود ۵۰ کلمه بلد باشد.
  • در ۳۶ ماهگی حدود ۶۰۰-۵۰۰ کلمه بلد باشد و افزایش طول جمله داشته باشه. اکثر این کودکان در مراحل فوق اختلال دارند.

درمان

درمان بصورت تیمی و گروهی است . تیمی متشکل از :

در درجه ی اول خانواده که ارتباط تنگاتنگی با اعضای تیم باید داشته باشد

پزشک متخصص به منظور تشخیص و بررسی نوار مغزی و MRI ، اسکن ها ، تست های ژنتیکی ، آزمایشات متابولیک ، ویتامین ها ، گازهای خون و…

تشخیص اینکه آیا بیماری هایی مثل صرع و یا بیش فعالی همراه با ADHDAوجود دارد.

کلا اوتیسم درمان دارویی نداشته و داروها جهت کاهش علائمی نظیر پرخاشگری با افزایش توجه و یا داروهای ضدصرع و داروهای مکمل غذایی داده می شود.

ارائه رژیم های غذایی نیز باید توسط پزشک متخصص صورت بگیرد.

 

روانشناس

اولین قدم در درمان بعد از دارودرمانی برقراری و ایجاد و افزایش رابطه ی چشمی توسط روانشناس است. که علاوه بر آن با ارائه تکنیک های رفتاردرمانی مختلف به حذف رفتارنامطلوب و یا افزایش رفتار مطلوب می پردازد.

از ساده ترین این تکنیک ها می توان به ABA اشاره کرد:

Applied Behavior Analysis تحلیل رفتار کاربردی

در این روش مشکلات رفتاری کودکان اوتیستیک شناسایی و سپس برنامه ریزی درمانی و آموزش انفرادی نفر به نفر با استفاده از تکنیک های شرطی سازی اسکینری انجام می شود.

طبق این شرطی سازی : رفتارهایی که مورد تشویق قرار می گیرند  تکرار و افزایش می یابند (ایجاد رفتار جدید) و رفتارهایی که مورد توجه قرار نگیرند احتمال حذف شدن آن ها وجود دارد (کاهش رفتار)

دستور به کودک، عمل از طرف کودک، بازخورد از طرف درمانگر که بازخوردها در مراحل اولیه خوراکی هستند.

 

 

روش PECS یا روش ارتباط با تبادل تصاویر

روش مناسبی است برای شروع گفتار یا برقراری ارتباط در کودکانی که قادر به صحبت کردن نیستند

کودک تصویری را به شما میدهد و شما بلافاصله می توانید منظور اورا بفهمید.

کودکان اوتیستیک دنیا را بیشتر می بینند و کمتر میشنوند . همچنین آن ها ۵ تا الی ۲۰ ثانیه زمان لازم دارند برای جواب دادن.

نقطه ی قوت آن ها پردازش دیداری است. می توان در آموزش از کارت ها و زبان بدن مان بیشتر استفاده کرد.

این کودکان در تعمیم رفتار در محیط های واقعی مشکل دارند که می توان از تکنیک های ایفای نقش استفاده کرد (گروه درمانی و تاتر درمانی)

از داستان های اجتماعی نیز می توان در زمینه ی کاهش رفتار مشکل دار استفاده کرد.

 

 

کاردرمانی

هدف از کاردرمانی این کودکان افزایش توانمندیهای آنان جهت بهبود کیفیت زندگی و حضور فعال آنان در جامعه است.

خدمات ارائه شده کاردرمانی پس از ارزیابی های اولیه عبارتند از :

  • حذف رفلکس های مرضی باقی مانده و تسهیل رفلکس های سطوح بالاتر (رفلکس عبارت است از حرکت خودکار و غیرارادی دستگاه عصبی مرکزی که در اثر تحریک صورت می گیرد) رفلکس های سطوح بالاتر باید جایگزین رفلکس های اولیه شوند، در غیر اینصورت رشد طبیعی مختل شده و مشکلات رفتاری و حرکتی پیش می آید. مثلا رفلکس grasp که تحریک کف دست نوزاد سبب بسته شدن انگشتان می شود ، بعد از ۲-۳ ماهگی باید از بین برود.
  • جلوگیری از دفورمیتی (بدشکلی ها)
  • درمان اختلالات یکپارچگی حسی (SID) sensory integration disorder   اختلال یکپارچگی حسی ، عدم توانایی مغز در سازماندهی و پردازش صحیح اطلاعاتی که توسط حواس مختلف جمع آوری شده اند ، می باشد.

 

مغز اطلاعات دریافتی توسط حواس مختلف شنوایی ، بینایی ، لامسه را که مورد توجه و دقت قرار داده را دریافت و پردازش میکنه .

دقت داشته باشیم که توجه یعنی پاسخ به محرک ، برخورد اولیه ، توجه مداوم و طولانی مدت را تمرکز می گن.

ما صداهای مختلف را می شنویم (توجه) اما به آنها دقت نمیکنیم ، توجه طولانی مدت و تمرکز باعث درک آنها میشه.

بعد از پردازش و بروز یک پاسخ رفتاری یا حرکتی ، فرد از بازخورد یا فیدبک رفتارش آگاه می شه . درصورتیکه اطلاعات ورودی بدرستی جمع آوری ، درک و پردازش نشه باعث ایجاد یک پاسخ نامناسب از فرد می شود.

Input       through out       out put         feedback

فیدبک       برون داد         پردازش         درون داد

حساسیت های بیش از حد طبیعی ، کمتر از حد طبیعی یا ناموزون در حس های مختلف دیده میشود

در درمان مثلا استفاده از ماساژ یا خارش شدید دراختلالات حسی و یا استفاده از محیط آرام و بدون سر وصدا در ابتدای درمان فردی که حساسیت شنیداری بالا دارد. استفاده از بوها یا مزه های مختلف.

 

گفتاردرمانی

هدف گفتاردرمانی تصحیح و بازتوانی اختلالات شناختی و یا فیزیکی است. که در زمینه ی ارتباط کودک مشکلاتی را ایجاد کرده است.

ایجاد ارتباط (کلامی و غیرکلامی ) افزایش خزانه ی لغات ، افزایش دقت و توجه ، تقویت حافظه ی دیداری و شنیداری ، تقویت عضلات گفتار جهت گفتاری با سرعت و دقت کافی …. از وظایف گفتاردرمان می باشد.

 

بازی درمانی

بازی درمان با استفاده از تکنیک های انفرادی و گروهی به رفع مشکلات رفتاری کودک و همچنین برقراری ارتباط ، در هم شکستن مقاومت کودک ، تخلیه ی هیجانی ، افزایش خودکنترلی و تسلط بر خود ، افزایش هماهنگی ها ( چشم و دست ، دو دست ، دست و پا) ، افزایش قدرت تصمیم گیری ، خلاقیت ، اعتماد بنفس و ایفای نقش می پردازد.

 

موسیقی درمانی به معنای کاربرد موسیقی در جهت دستیابی به اهداف درمانی است.

افزایش مهارت های حرکتی gross و fine و افزایش هماهنگی ها و تعادل ، تناسب بدنی (مثلا قوز میکنه وقتی راه میره ) ، بهبود مهارت های ذهنی و گفتار، تقویت حافظه ی دیداری و شنیداری و حافظه ی کوتاه مدت وبلند مدت، کنترل هیجانات ، تقویت اعتماد بنفس . افزایش تعاملات اجتماعی از اهداف موسیقی درمانی می باشد.

 

معلم بالینی

با تسلط بر مسائل آموزشی روانشناختی به افزایش مهارت های درکی-شناختی و یادگیری ، افزایش خودکنترلی و خود تنظیمی این دانش آموزان می پردازد.

شایان ذکر است معلم بالینی با همکاری تنگانگ تیم توانبخشی جهت دستیابی به اهداف آموزشی و توانبخشی از تکنیک های آن ها در کلاس درس استفاده میکند.

سیستم لیمبیک مرکز هیجان هاست (شادی ، عشق ، محبت ، ترس ، خشم ، نفرت و خجالت و…)

یکی از عواملی که به آموزش کمک میکند سیستم لیمبیک است. اگر هیجان مثبتی توسط لیمبیک حفظ شود آن را سریعتر به سمت مغز عبور می دهد . همه ی مطالب که روی آن اثر منفی داشته باشند یاد گرفته نمیشنوند. با ایجاد احساس خوب در دانش آموز، توجه و ارتباط مثبت به او ، نگاه محبت آمیز ، لحن معلم ، رنگ لباس ، نوع مطالب …. می توان یادگیری را افزایش داد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *